Zaterdag 4 februari 2012

Dertienjarigen

Gelukkig zie ik zelden zestig dertienjarigen bij elkaar. Het is ongelofelijk hoeveel herrie ze maken, gewoon door met elkaar te praten. Ik weet dan weer precies waarom ik destijds geen enkele aandrang heb gevoeld om het onderwijs in te gaan. En heb diepe bewondering voor degenen die het wel aandurven: ze moeten aan het eind van een lesdag bekaf en volslagen uitgeteld zijn.
De zestig dertienjarigen van het Rodenborch College in Rosmalen waren op de Holocaust Memorial Day naar het Nationaal Monument Kamp Vught gekomen voor een themadag, inclusief een gedichtenwedstrijd met als verheven onderwerp ‘vrijheid’. Ik kan me niet herinneren dat ik op mijn dertiende, toen ik vermoedelijk ook rumoerig was, maar vooral onzeker de grote wereld in keek, ook maar één gedachte over vrijheid had. Maar tegenwoordig komt dat echt voor: we zaten boven een stapel van ruim veertig gedichten en ik was de voorzitter van de deskundige jury.
Niet dat deze hoge functie veel natuurlijk gezag uitstraalde. De zestig dertienjarigen hadden onderling zoveel te bespreken dat mijn oproep om even stil te zijn geen enkel aantoonbaar gevolg had. Een louterende ervaring. Enige stemverheffing durfde ik niet echt aan, want dat zou hun spontane lachlust kunnen opwekken. Maar toen stond hun docente maatschappijleer op. Ze kreeg de zestig dertienjarigen heel snel stil, gewoon door op te staan en vriendelijk te vragen even stil te zijn. Ik keek er met bewondering naar, maar misschien was het ook wel ordinaire jaloezie.
‘Je hebt nog over mij geschreven!’, vertelde ze vooraf, en dan voel ik me meteen betrapt. In deze snel aangebrande dagen weet je maar nooit hoe het uitpakt met een column. Maar in haar geval was het goed afgelopen, want het was gegaan over een keurig eigentijds dilemma, dat nog over vrijheid ging ook. In de fitness had ik naast haar staan stampen en dampen, terwijl zij hoogzwanger was. Vlakbij was een mevrouw met een strakke hoofddoek aan het fitnessen, ze liep rood aan. Ik vroeg me toen af waarom ik wel aan de blanke zwangere vrouw durfde te vragen of het in haar gezegende staat nog wel ging met dat trainen. Terwijl ik aarzelde of ik wel bij de islamitische vrouw kon informeren of het niet heel benauwd was onder die hoofddoek.
Gelukkig heeft Ezra Mekke, die de wedstrijd won, de oplossing in haar gedicht verwerkt: ‘Vrijheid is je eigen stijl dragen, zonder dat anderen er over klagen’. Ezra, die luid werd toegejuicht, had dit zelf bedacht. Dat verdient een aparte vermelding, want wij als gisse jury ontdekten dat een aantal jonge dichters en dichteressen hun gedicht had overgeschreven van nog weer bekendere poëten. De vrijheid dus om de kluit te belazeren. Dertien jaar en dan al plagiaat! De jury schudde het hoofd. Ik deed nog een kansloze poging het moeilijke woord ‘plagiaat’ nader te duiden; daarvoor bestond geen belangstelling.
Een aantal dertienjarigen legde achter het spreekgestoelte uit wat vrijheid is, met indrukwekkend gemak. Er is veel veranderd sinds ik op die leeftijd met een groot rood hoofd voor de klas stond om ‘De tuinman en de dood’ af te raffelen, ‘Meester, uw paard, en laat mij spoorslags gaan, voor de avond nog bereik ik Ispahaan!’
We liepen naar het Kindergedenkteken, naast het crematorium van het kamp. Op 6 en 7 juni 1943 werden vanaf deze Brabantse plek 1267 kinderen naar de gaskamers gebracht. Al hun namen staan op het monument, baby’s van zeven maanden, maar ook veel dertienjarigen, dezelfde slungelige jongens en al grote meisjes die nu rond het monument gaan staan. De vijfjarige Emma van Dam, ook vergast, krijgt ieder jaar een nieuwe kunststof vlinder achter haar naam. Een familielid zorgt steeds voor dit ontroerende sieraad, een zorgeloos vlindertje dat vrolijk fladdert tussen de namen van 1267 vermoorde kinderen.
De zestig dertienjarigen kijken er naar, stil, uit zichzelf.

Zaterdag 28 januari 2012

Trots op Laura?

Op het uitgestrekte Parijse kerkhof van Montparnasse staan wij bij het ruim bemeten graf van een generaal. Jammer dat ik nu al ‘staan’ heb geschreven, terwijl dit een van de weinige zinnen is die zich goed lenen voor het mooie, oude ‘verwijlen’. De generaal heeft zó dapper gevochten dat hij drie keer gewond is geraakt. Zijn strenge hoofd is in marmer gehouwen: duidelijk niet het type om een baaldag bij aan te vragen. Kijkend naar zijn monument vallen ons ineens een rij slordige gaatjes op: de reeks martiale medailles, die je op meer Franse graven ziet, zijn er kennelijk vanaf gesloopt door brons- of koperdieven. Meteen gaan onze gedachten terug naar ons geliefde vaderland, terwijl we er op dat moment nog geen weet van hebben dat Simon Carmiggelt en zijn vrouw Tiny in De Steeg door eenzelfde soort lomperik van hun bankje zijn gezaagd.
Met de trein kost het tegenwoordig nauwelijks vier uur om vanuit Brabant in Parijs te komen. En dan rij je ook nog om via Rotterdam, omdat de Thalys nog steeds niet wil stoppen in Breda. Zo dichtbij en toch zover weg. Dat zal onder andere komen omdat Nederland in het Franse nieuws nauwelijks een rol speelt. Er zijn vele dagen dat wij voor de Franse televisiekijker en krantenlezer niet bestaan, wat op zichzelf lekker rustig is. Als onze Mark Rutte weer eens naar een Europese top reist, schrijven wij erover alsof heel Europa reikhalzend uitkijkt naar zijn schrandere inbreng. De Fransen weten echt van niks. Alle getob, geruzie en geïrriteerde gedoe dat ons in Nederland op de been houdt, ontgaat hen ook voor het allergrootste deel.
Maar op zondagmorgen verschijnt op de televisie, die in een Franse ontbijtzaal altijd aanstaat, ineens onze Laura. ‘L.Dekker’ noemen ze haar, alsof ze een gehaaide politica is, met wie je als onafhankelijke media vooral niet te close mag worden. L. Dekker meert haar Guppy af aan de kade van Sint Maarten, dat in Frankrijk ‘Saint Martin’ heet, en dat voelt toch alweer wat luxer aan. Glimmend van trots zit ons Nederlandse groepje, we zijn met z’n vieren, te kijken naar onze Laura. De ons omringende Fransen kauwen onverstoorbaar verder, alsof het niet heel bijzonder is wat Laura gepresteerd heeft.
Laura is niet van hen: dat is de kern. Maar is ze wel van ons? Terug in het vaderland lees ik vooral stukjes met de strekking dat Laura zich vooral niet te veel moet verbeelden en dat ze een verwend nest is. Maar ook dat de leerplichtambtenaren die haar achter de vodden zitten, ‘ergens wel een punt hebben’.
Vooral die laatste, zielloze uitdrukking verlamt het Nederlandse publieke debat. Wie niet echt voor zijn mening wil of durft uit te komen, omdat hij niet goed kan inschatten of hij op dat moment wel bij een welgevallige meerderheid hoort, kijkt schuw om zich heen en zegt dat iemand ‘ergens wel een punt heeft’. Dan kun je altijd nog weer wat bijdraaien. Of zoals ik een keer op Omroep Brabant hoorde over een politicus over wie de meningen enigszins verdeeld zijn: ‘Wat hij zegt, klopt niet, maar hij heeft wel een punt, ergens.’
De meeste Franse kranten hebben geen letter over Laura, maar Le Parisien pakt uit onder de bewonderende kop ‘Krachttoer’. Het gaat voor een belangrijk deel over hoe zij is dwarsgezeten door ‘de bataafse autoriteiten’. Dat klinkt als een erg onaangename, zo niet primitieve typering.
Wie ons ‘bataafs’ noemt denkt niet meteen aan een volk vol twinkelende, geestverruimende ideeën. Of aan een veranderingsgezinde natie die immer op zoek is naar nieuwe vergezichten en straalt van trots over een jong meisje dat niet alleen iets durft, maar het ook nog voor elkaar krijgt. ‘De Batavieren kwamen op hun vlotten over de Rijn ons land binnen’ leerden wij op school, en daar is het zo ongeveer wel bij gebleven.
De rest van de dag loop ik wat schichtig door de stad van de grandeur, als een Bataaf.

Zaterdag 21 januari 2012

De afscheiding

Laatst reden wij vanuit Aken Limburg binnen, en dan moet je, om precies op tijd het Wilhelmus te kunnen gaan zingen, heel goed op de grens letten. Want verder verandert er helemaal niets. Het landschap niet, de huizen niet. Pas bij Weert krijg je het gevoel gelukkig weer in Nederland te zijn. Limburgers (ik schrijf nooit meer Limbo’s, want dan begint mijn mailbox meteen te trillen van ingezonden woede), Limburgers dus, voelen dat zelf ook goed aan en ze koketteren er graag mee. Door mensen uit Aken en Keulen zijn ze beter te verstaan dan door Nederlanders en daar doen ze niets aan. Terwijl een goed opgezette inburgeringcursus vermoedelijk nergens beter zou gedijen dan in het Geuldal of op de hoogvlakten van Margraten.
Omdat ik weer eens een onleesbare brief van Essent kreeg, kwam ik al bellend in een callcenter terecht, en die staan onbegrijpelijkerwijs bijna allemaal in Limburg. Of in India, ook ver weg. De vriendelijke Limburgse telefoonmevrouw kon ik echt niet verstaan. Geen woord! Zoals wij thuis op de bank ook altijd weer de slappe lach krijgen als Camiel Eurlings op de televisie komt. Bij de NOS zijn ze te beschaafd om zijn melodieuze gebrabbel te ondertitelen. Zoals ik tegen die Limburgse mevrouw ook niet zei dat ik haar niet verstond. Toen er een aangename stilte viel, riep ik haastig, maar vooral opgelucht: ‘Bedankt!’. Het moet het PVV-effect zijn: van de weeromstuit word je extra vriendelijk en voorkomend tegen minderheden die onze landstaal maar matig beheersen.
CDA-ers in Limburg broeien in het geniep op het voor hen aantrekkelijke idee om zich af te scheiden van de Hollandse moederpartij. Net als in Beieren: ook bier, ook heuvels, ook foute hoedjes, ook niet te verstaan. Het CDA wil weer meer gaan houden van de natuur (want Henk Bleker heeft het toch te druk met zijn jonge scharrel). Ook willen de christen-democraten gelukkig af van al dat gezeur over allochtonen. Dat vinden ze in Limburg ‘links’ en daarom moet er een lekker rechtse Beierse CDA komen.
Ik vind dat niet alleen een uitstekend idee, ik denk ook dat we de gelegenheid moeten benutten om het breder te trekken. Dit wordt het jaar van de afscheiding van Limburg. Eindelijk! Eigen taal, eigen cultuur, en alle ruimte voor eigen volk eerst.
Want wat heeft Limburg ons land gebracht, nadat ze waren opgehouden met de profijtelijke kolenvoorziening? Maxime Verhagen! Gert Leers! Camiel Eurlings niet te vergeten . Toen hij op dat beslissende CDA-congres in kakofonisch geslijm Maxime Verhagen aflikte, dacht ik dat hij toeter was. Later hoorde ik van journalistieke collega’s die hem van nabij meemaken, dat hij op dat moment heel naturel deed.
Limburg heeft aan ons land André Rieu geschonken. Niet meteen mijn muziek, maar hij heeft veel succes. Daar staat tegenover: Geert Wilders! Ook een geschenk van Limburg aan de natie. En nu ook nog de Roermondse kruidenier, tevens PVV-statenlid Cor Bosman, die een Turkse PvdA-er kwalificeerde als ‘een stuk uitgekotst halalvlees’. Dat viel toch wat tegen, vooral na het PVV-pleidooi om op school weer U te zeggen tegen de meester en de juf. Waardoor ik ervan uit ging dat de bullebak Lucassen nu ook zou bijdraaien en in het vervolg netjes aan zijn buurman zal vragen: ‘Mag ik in UW brievenbus pissen?’
Om het niet alleen bij vage plannen te laten, heb ik de landskaart er even bij gepakt. Om de zuidelijke landsgrens zo kort mogelijk te houden (dat scheelt veel bewakingskosten) kan die het beste lopen vanaf het Belgische Maaseik, via Roosteren, Susteren en de Hommelheide, en dan ben je alweer echt in Duitsland. Maar die lijn ligt te zuidelijk, want dan blijven wij nog zitten met Roermond en vooral ook Venlo. Half werk! Weert, Venray, Vierlingsbeek is daarom te verkiezen.
Maxime kan mooi de nieuwe ambassadeur van Limburg worden in Den Haag. Doet hij daar nog een beetje mee.

Zaterdag 14 januari 2012

Zakkend water

Veel nieuws is tegenwoordig zo kortademig dat we alweer zijn vergeten dat delen van ons dappere land een week geleden nog tobden met hoog water. Maar de echte ellende voor het nationale humeur komt altijd weer daarna. De werkelijk ramp in Nederland is niet het stijgen van het water maar het onvermijdelijke zakken. Want de strijd tegen het woeste water lijkt nog het enige waar alle Nederlanders niet alleen zin in hebben, maar onderling ook geen ruzie over maken. Het leidt tot veel gemeenschapszin, de taakverdeling op de dijk is helder en onomstreden, iedereen mag meedoen en, misschien nog wel het allerbelangrijkste: er is geen ruimte voor of behoefte aan gekliem, geklaag of gezeur.
Als het water maar voldoende stijgt komt er een goedgemutste eendracht over ons volk, die niet alleen ontroert, maar ook bemoedigt. Gelaarsde mannen, en tegenwoordig ook steeds meer koene vrouwen, die speurend over de dijk lopen, af en toe een hak in een soppende zode drukken en dan hun duim opsteken naar de camera. Heerlijk! Zelfs de straatinterviews zijn op slag een stuk monterder dan altijd weer die verregende mensen in Het Journaal, die voor een natte Blokker staan te klagen over de benzineprijzen, het songfestival of een dreigend gebrek aan strooizout.
Door hoog water worden zoveel mensen zó veel leuker. Bij een huisdeur staat een overzichtelijke man, die precies uitlegt hoe hij het gedaan heeft nadat hij terug mocht naar zijn bedreigde huis. Hij had eerst de kachel hoger gezet, daarna was hij naar het verzorgingstehuis gelopen waar zijn vrouw woont, en nu ging hij zijn huis binnen, ‘het is er vast al lekker warm’. Ik hoop dat Het Journaal deze zin bewaart voor het jaaroverzicht, ‘het is er vast al lekker warm’. Mooier, en vooral ook tevredener zal het nieuws de komende maanden zelden nog worden opgediend.
Wijst dit op een grote hang naar kneuterigheid? Naar de geruststellende geur van de kolenkachel, terwijl de stoofpeertjes al uren op het petroleumstel staan te sudderen en de sissende waterketel het lied zingt van de algehele tevredenheid?
Nee, ik denk alleen dat ik het gezeur en gedrein zo vreselijk zat ben. Dat begint meteen weer als het water zakt en al die kloeke mannen en vrouwen niet meer nodig zijn op de dijk. En een tevreden man niet meer in Het Journaal mag vertellen dat het vast al lekker warm is bij hem thuis, omdat wij weer andere dingen aan ons hoofd hebben.
Ik heb twee recente aanwijzingen dat veel mensen geen zin meer hebben in al dat zure gedoe: de massale belangstelling voor het stampende stoomgemaal Ingenieur D.F. Wouda in Lemmer en de reacties op het staatsbezoek aan de Verenigde Emiraten. De koningin had, met een hoofddoek over haar pronte hoed, nog maar nauwelijks een stap gezet in de prachtige moskee van Abu Dhabi of er waren alweer Kamervragen over deze ‘trieste wanvertoning’. Dat komt omdat wij ons laten ringeloren door een stel geborneerde heikneuters die zelf nooit verder komen dan het Drielandenpunt omdat ze doodsbang zijn voor vreemde volkeren. In Zuid-Europese landen wordt bij kathedralen streng gecontroleerd op blote benen of bovenarmen. De koningin zal daar niet naar binnen gaan in een bloot bloesje. Zoals ze bij een bezoek aan de paus haar hoofd ook decent zal omsluieren. Daarover worden op een kalme zondag nooit Kamervragen gesteld. De koningin antwoordde bij uitzondering zelf: ‘Echt onzin’. Maurice de Hond peilde snel bij elkaar dat de overgrote meerderheid haar bijvalt. Eindelijk, die kant moet het op!
Intussen hebben zich in Lemmer in één week meer dan tienduizend mensen vergaapt aan het grootste stoomgemaal ter wereld, dat verrukkelijk stond te bonken. Dat wijst op een toenemende behoefte aan bewondering. Als Maurice de Hond het zou meenemen in zijn peiling dan is het stoomgemaal Ingenieur D.F. Wouda in Lemmer goed voor 23 Kamerzetels.

Zaterdag 7 januari 2012

De landsaard

Deze eerste column van het nieuwe jaar is geschreven door een Bosschenaar van Friese afkomst. Dat gold ook voor al mijn stukjes in alle voorafgaande jaren, maar de tijdgeest wil blijkbaar dat het er nu toe doet. Want in het trieste bericht in onze krant over een man die in de oudejaarsnacht zijn vrouw dood stak, staat: ‘De Bosschenaar van Marokkaanse afkomst stak ook zichzelf en zijn 38-jarige schoonzus neer.’
Wordt het daar erger van of minder erg? Ga ik als lezer denken: nogal wiedes, die Marokkanen zijn nou eenmaal rapper met het steekwapen? Waardoor het nieuws wat minder opmerkelijk wordt, want zo gaat het nu eenmaal. Of wordt het bericht er juist ernstiger door: Wilders heeft wel een punt, ergens, toch? Ondanks de vileine stukje die de Bosschenaar van Friese afkomst over de PVV schrijft.
Vlak voor Kerstmis dronk ik een kopje koffie (nee, geen thee, want dan ben je een multiculti-troetelaar) met Seada Nourhussen. Ze is 33, vluchtte toen ze drie jaar was met haar familie uit Ethiopië naar Bennekom, en is Afrika-journalist van het dagblad Trouw. Als klein meisje had ze wel in de gaten dat ze anders was, maar het was niet vervelend anders. Ze herinnert zich vooral dat hun gezin hier in Nederland geweldig werd opgevangen. Daardoor was zij, ik vond dat een heel gedenkwaardige vaststelling, pas op latere leeftijd allochtoon geworden. Sinds Pim Fortuyn ontstond in een deel van de samenleving een collectieve woede over donkere mensen. ‘Toen werd het anders-zijn iets problematisch en begon ik me te realiseren dat ook ik een allochtoon ben.’
Aan haar naam zie je al dat Seada Nourhussen vermoedelijk niet uit de Peel komt. Maar is het een service aan de lezer als zij in het vervolg onder haar stukken in Trouw zet dat zij ‘een Nederlander van Ethiopische afkomst’ is? Want waarom wel bij een steekpartij in de oudejaarsnacht, en niet in alle andere gevallen?
Om allerlei nare misverstanden te voorkomen, zou je er bij al die vechtpartijen tussen volbloed Brabanders ook bij moeten zetten: de verdachte is een geboren en getogen Tilburger. Maar wil ik dan zelf niet weten of een verdachte wel of niet een allochtoon is? Want ik prevel hier mooie, vrome zinnen, maar in de praktijk houdt dat iedereen wel bezig. En niet uit verhuld racisme of zo, maar gewoon: het behoort tot de dingen die een mens zich tegenwoordig afvraagt. Toch?
Naast het bericht over de Bosschenaar van Marokkaanse afkomst stond een foto van twee jongens die papiertjes aan het prikken zijn. Als taakstraf na vernielingen in de oudejaarsnacht. Ik had het duo ook al op de televisie gezien en vroeg me toen vooral af: zou dat werkelijk helpen in de strijd tegen de hufters: ze papiertjes laten prikken? Niet dat ik voor stokslagen ben, maar de afschrikwekkende werking van papiertjesprikken lijkt met gering. Op de foto zijn de twee nogal onzichtbaar, vooral door de van overheidswege zo attent verstrekte bedrijfskleding, ook zo’n fascinerend detail! Maar op de televisie meende ik te zien dat onder die grote capuchons allochtonen schuil gingen.
Dat valt mij, in al mijn maatschappelijke keurigheid, dus op. Waarom kijk ik er dan toch van op als het in de krant staat? Vanwege: ‘zie je wel!’. In Brabant word ik alleen maar ‘die Fries’ genoemd als mensen kwaad zijn op een column. Zo van: als allochtoon heb je je niet met ons te bemoeien. Het noemen van iemands landsaard heeft kennelijk iets wreveligs.
Ik denk nog wel vaak eens aan het bericht over een donkere jongen die hard rende om de bus te halen. Hij werd door alerte omstanders tegen de grond gewerkt omdat zij ervan uit gingen dat hij een wegrennende tasjesdief was. Om dit bizarre bericht te begrijpen was het juist wel van belang te weten dat het om een Surinamer ging. Als ik hier als Fries de trein probeer te halen, heb ik van niemand last.

Zaterdag 31 december 2011

Het Ziggo-moment

Omdat bijna niemand meer brieven schrijft, kan alle nodeloze post die je nog wel krijgt zo de papierbak in. En kan Henk Bleker, als hij de natuur in voldoende mate heeft vernield en verragt, zich concentreren op het om zeep helpen van de postbezorging. Daar schijnt die lepe sluipschutter op alles wat groeit en bloeit ook over te gaan.
Een envelop van kabelexploitant Ziggo gooi ik met een routineus gebaar in de papierbak, maar door een wonderlijke speling van het lot draait de envelop zich net op het laatst om, zodat de achterkant boven komt te liggen. Daarom lees ik alsnog: ‘Kies een rustig moment om deze envelop te openen’.
Hoewel de laatste dagen van een jaar zich bij uitstek lenen voor rust en relativering (maar nooit wat betreft Henk Bleker!), voel ik een aanzienlijke opstandigheid in mij opkomen. De brutaliteit om je lastig te vallen met dergelijke flutpost wordt nu aangevuld met dwingende aanwijzingen hoe en waar het te lezen. Is dat hoogmoed? Op z’n minst. Het illustreert vooral hoe dergelijke inhalige reuzen ons steeds meer in hun akelige greep krijgen en denken dat ze met ons kunnen doen wat zij willen.
Eerst wacht ik een paar dagen op het vereiste, rustige Ziggo-moment. Als het buiten weer begint te schemeren voel ik intuïtief dat dit het moment is dat Ziggo bedoelt. Ik sluit de gordijnen, zet zachtjes voortruisende muziek op, schenk een kopje koffie in, want dat heette vroeger ‘een moment voor je zelf’, zet het mobieltje uit, ontkoppel de deurbel, ga in de gemakkelijkste stoel zitten, mooi rechtop voor een zo natuurlijk mogelijke, diepe ademhaling en open heel rustig de Ziggo-enveloppe.
Ontvouw ik, terwijl een haast meditatieve rust over mij vaardig wordt, een mooi gedicht dat Ziggo geheel belangeloos aanbiedt? Is de kabelexploitant alle platte aardse gewin ontstegen met een verstillende kerstgedachte? Knaagt het dat via de Ziggo-kabel zó veel onbeschrijflijke rotzooi tot ons komt? Wil Ziggo, ter bevordering van de vrede op aard, ons een code aanbieden waardoor onze tv automatisch op zwart gaat als Henk Bleker in zicht komt? Kortom, moet ik van Ziggo zo rustig gaan zitten, omdat ze iets te bieden hebben dat uitsluitend tot zijn recht komt op een moment van totale ontspanning?
Natuurlijk niet! Marcel Nijhoff, Commercieel Directeur, heeft de onbeschaamdheid om de door hem bevolen rust te verstoren met zijn platte verkoopretoriek over nieuwe kabelmogelijkheden. ‘Zolang de voorraad strekt’, zet hij er ook nog leugenachtig onder, terwijl die voorraad natuurlijk eindeloos is.
Laten we daarom onze nieuwjaarswens opdragen aan Ziggo en zijn trawanten. Ik zou me in 2012 heel graag willen ontworstelen aan al die firma’s die ons terroriseren met hun ongevraagde post, hun geveinsde persoonlijke toon en hun pseudovriendelijke keuzemenu’s. Nooit meer die schijnbare toegankelijkheid en die verbale handtastelijkheid! Ziggo vindt zijn eigen verkooppraatje zo belangrijk dat je eerst een minuut stilte in acht moet nemen alvorens hun prietpraat te openen.
Dát is wat me nog het meeste stoort: het volstrekt verkeerde gebruik van een stiltemoment. Terwijl ik juist allerlei andere stiltes wil. Dus niet wéér Wilders die meteen een grote keel opzet na een verrassend concrete kerstboodschap van de koningin. Zij is de zweverigheid voorbij en doet een mooie oproep om de Henk Blekers van deze aarde te weerstaan. Ik zit nog na te luisteren als dat vreselijke PVV-getetter alweer begint. Daarom wil ik graag een hernieuwde stilte in de samenleving om allerlei variabele waanzin, verbetenheid en jachtlust te bepeinzen.
Boven een krant zou moeten staan ‘Kies even een rustig een moment om te lezen’, en juist niet op de envelop van een ordinaire kabelboer. Misbruik van stilte is een ernstig vergrijp in een lawaaierige wereld: met pen toe te voegen aan de scheurkalender 2012.

Zaterdag 24 december 2011

De wietbrug

Wietteelt trekt veel zware criminaliteit aan en zorgt voor veel ellende in de samenleving. Allemaal waar en zorgelijk. Toch heb ik me, ik kom er maar eerlijk voor uit, bijzonder verkneukeld over de verrassende wietkwekerij, die is ontdekt in een geheime ruimte onder de voetgangersbrug over de A2 bij Vught. Onze brug!
Omdat wij met grote regelmaat vanuit het loofwoud rond kasteel Maurick over die brug wandelen, is hij steeds meer van ons geworden. Bij de vernielde verlichting vraag je je af wanneer het gemaakt wordt. De treden zie je steeds gladder worden. Naarmate je je meer verbonden voelt met een brug nemen de zorgen onmiskenbaar toe.
En ineens zien wij in Het Journaal en in de krant een heuse wietplantage onder de trappen van onze brug. Nooit hadden wij afgevraagd of er nog iets onder die royale trap kon zitten. Wiet!
Wat mij vooral aanspreekt is de inventiviteit: hier heeft de hardwerkende Nederlander zich van zijn meest innovatieve kant laten zien. Eerst zijn ze op het idee gekomen om stroom af te tappen van een naburige UMTS-mast. Dat hoort weliswaar niet, maar gezien het feit dat wij jarenlang fors getild zijn met de tarieven voor het mobiele bellen, heb ik hier weinig hartzeer bij. Zo werkt wiet, nog zonder het te gebruiken, al benevelend op je normen en waarden.
Die ruimte onder de trappen is kennelijk alleen te bereiken via een luik. Wie weet zoiets? Ik loop daar al een jaar of vijftien, maar nooit een luik gezien. Dat kan komen omdat ik in al die jaren nooit echt op zoek was naar een geschikte ruimte voor een wietplantage; wij beschikken thuis over een vrij royale zolder.
Nog weer knapper is dat ze in die catacombe een pomp hebben geslagen voor het besproeien van hun wiet. Ik zou het wel geestig vinden als dat straks ook een voorname plaats krijgt in de aanklacht: het wederrechtelijk slaan van een waterpomp. Misschien krijg je daarvoor wel een grotere douw dan voor het verbouwen van wiet; al eeuwenlang worden watervergrijpen de polderbewoner terecht zwaar aangerekend.
Om geen warmte verloren te laten gaan hebben ze alle kieren, die de slordige aannemer had laten zitten, keurig dicht gekit. De totale kwaliteit van onze brug is er onmiskenbaar op vooruit gegaan. Ook is er, staat in het uitvoerige bericht van de kennelijk sprakeloze verslaggever ‘een professionele afzuiging gemaakt in het dak van de traverse’. Daar hebben wij dus over heen gewandeld, ons als keurige burgers van geen kwaad bewust.
Verder is het de boeven, maar eigenlijk hoor ik hier te spreken van vaklieden, ook nog gelukt om minimaal één oogst af te voeren. Door dat ene luik, terwijl niemand iets zag.
Hoewel ik zelden een detective lees, heb ik een zwak voor een misdrijf waar terdege over is nagedacht en dat veel strategisch inzicht vereist. Er is ooit een ontvoering geweest, waarbij het losgeld gedeponeerd moest worden onder een rooster van een viaduct bij Schiphol, waardoor de zak met geld minutieus terecht kwam in een vrachtauto die daar recht onder stond. Zo’n ontvoering is walgelijk, maar over de logistieke afwikkeling had kwaliteit.
De enige zin in het spannende verslag die mij teleurstelde was de laatste: ‘Alle apparatuur is inmiddels vernietigd’. Onbegrijpelijk! Er hadden op z’n minst kijkdagen moeten worden geregeld. Wij thuis zullen echt niet de enigen zijn die denken dat de brug van ons is. Al die trouwe gebruikers hebben ook hun rechten.
Hoe is mijn kwalijke bewondering te verklaren? Ik vermoed door het sublieme idee om een wietplantage te bedenken waar niemand het verwacht. Zoals op het dak van een gemeentehuis, in de kelder van een politiebureau of in de crypte van een verlaten kerk.
Natuurlijk moeten de daders veroordeeld worden. Maar ik hoop wel dat de rechter, met twinkelende ogen, een paar mooie en waarderende zinnen zal wijden aan de kwaliteit van de locatie. Onze brug!

Zaterdag 17 december 2011

Onze armoede

Een kantoor van de talloze ambtenaren in India ligt altijd van onder tot boven vol met stapels papier. Hoe hoger in rang, hoe hoger de stapels krullende folianten. Toch lukte het, toen ik op reportagereis was in Calcutta, zo’n drukdoenerige klerk om in zijn chaos een stuk leeg papier te vinden waarop hij de armoedegrens tekende. De armoedegrens lag volgens hem bij één maaltijd per dag. Daaronder begon de armoede, en dat gold voor verreweg de meeste mensen in zijn stad.
Met de armoedegrens in Nederland ligt het een stuk lastiger. Die grens wordt in het nationale debat namelijk niet zozeer bepaald door getallen of statistieken, maar door iemands betrokkenheid bij armoede. Of door de hartstocht om Nederlandse armoede te willen ontkennen of ontmaskeren.
Er zijn politieke partijen die armoede erg vinden, of schrijnend of op z’n minst zorgelijk. Bij hen ligt de grens lager dan bij vele van onze liberale vrienden. Zij zijn zelf niet arm, omdat ze hard werken of iedere geval voldoende geld verdienen, en als de armen dat nou ook maar eens zouden doen, als die ‘hun handjes eens laten wapperen’, is het probleem voor het grootste deel opgelost. Daarvoor moeten uitkeringen steeds verder worden verlaagd, want wie wordt afgeknepen gaat vanzelf aan het werk. Trap een kat op z’n staart en hij spuit vooruit. Geef ze allemaal een schop onder d’r lui gat, heet dat aan de bar, alvorens het volgende rondje te bestellen.
Hoe zou het komen dat de armoede-discussie in ons land al snel een verbale vechtpartij wordt? Gefascineerd lees ik een ingezonden stuk in onze krant van een boze man uit Tilburg. Eerst verwijt hij de ‘linkse Wouter Bos’ dat deze met vele miljarden belastinggeld omvallende banken heeft gered. Vervolgens verwijt hij de armen dat zij niet van hun uitkering kunnen rondkomen omdat ze er per dag twee pakjes sigaretten en een fles wijn doorheen jagen. Maar als ik de inzender goed begrijp dan was hij er ook niet voor geweest als de miljarden van de belastingbetaler niet naar de omvallende banken waren gegaan, maar naar de uitkeringen. Een kolom verderop legt iemand uit dat premier Rutte niets van armoede snapt omdat hij ‘zoals ze in Brabant zeggen, er met z’n kont is ingerold’. In het rijke leven, wel te verstaan.
In het politieke café Zout in Oss bezwoer premier Rutte dat niemand in ons land door het bestaansminimum hoeft te zakken. Een dag eerder kwamen 6500 mensen naar de Bossche Brabanthallen om luidkeels te protesteren tegen ‘de groeiende armoede’. Hoe kan beide waar zijn? Sommige kranten lossen dit probleem op door de armoededemonstranten belachelijk te maken, waardoor je hun protest niet meer serieus hoeft te nemen. De verslaggever van de Volkskrant, toch vele jaren een respectabel dagblad, zag in de Brabanthallen ‘de onderklasse’ die hij als volgt typeerde: ‘Veel rolstoelen, overgewicht en geslagenen in goedkope kleren’. Erbarmelijke, groezelige armoedzaaiers dus, die de fatsoenlijke burger maar het beste kan mijden. Op deze manier raakt de opvatting van premier Rutte wel aan de winnende hand.
Het pauperwoord ‘onderklasse’ illustreert de hardhandigheid van het armoededebat. Allerlei mensen willen er niet van weten, ze hebben geen zin in armen, zeker niet zo dichtbij. Nieuw is dat niet. Jarengeleden was het ook al zo dat als een krant een doorvoeld interview met een bijstandsmoeder publiceerde, er altijd wel iemand fluisterend opbelde: ‘Jullie weten niet half hoeveel kratten bier daar per week naar binnen gaan.’
De discussie ontspoort helemaal als De Derde Wereld erbij wordt gesleept. Armoede in Nederland is niet te vergelijken met armoede in Calcutta, maar is daarom nog niet minder schrijnend. In een rijk land ben je anders arm dan in de Sahel, maar wel arm.
Het grote voordeel van het halsstarrig ontkennen van de armoede in Nederland is vooral dat je er ook niets aan hoeft te doen.

Zaterdag 10 december 2011

Sterrenstof

Rond de urn met de helft van haar as lagen veelsoortige steentjes, door ‘haar’ rivier gepolijst met zorg en liefde, als een laatste groet. Zo begeleidde die Franse rivier haar ook nog in haar dood, wat hoop gaf, want die rivier was al altijd het symbool geweest van eeuwigheid. ‘Wat mooi!’, zeiden we tegen elkaar, nadat onze vriend, samen met zijn kinderen en kleinkinderen, die ene helft van de as van zijn vrouw, onze vriendin, had bijgezet in het Nederlandse graf van zijn eerste vrouw. Beiden bezweken aan een onafwendbare ziekte, negenendertig jaar na elkaar. Ongeveer ook de tijdspanne van onze vriendschap. Waarbij wij de laatste jaren hebben ervaren dat een band, hoe veeljarig ook, toch nog intenser wordt als de dood venijnig op de loer ligt. Alsof je probeert te voorkomen dat je na het onherroepelijke einde van alles moet inhalen. Maar misschien ook omdat een steeds sneller naderende dood, waarvan de zekerheid vastligt, maar het tijdstip niet, eroderend werkt op allerlei vanzelfsprekendheden.
De andere helft van haar as was niet meegekomen naar het Nederlandse dorp, waar ze altijd hadden gewoond tot ze elf jaar geleden naar Frankrijk gingen. Dat deel van haar sterrenstof, zoals ze dat zelf vooraf noemde, was een paar dagen eerder al uitgestrooid onder een voorname eik, vlak bij die Franse rivier. Het is, denk ik, het meest tijdloze stukje van deze aarde dat ik ken. Hun huis staat in een gehucht een half uur stroomafwaarts, maar hier bij die rivier hebben ze ook nog een afgelegen ruïne. Een oude boerenhoeve waaraan ze al jarenlang van alles verbouwden dat niet allemaal evenveel noodzakelijk was, alsof ze er tegenop zagen dat het op zekere dag geen ruïne meer zou zijn. Zo is er aan de buitenmuur een prachtige wasbak gemaakt, minutieus ingelegd met dezelfde riviersteentjes die ook haar urn begeleidden. Ik had die tijd eerder besteed aan het grotendeels verdwenen dak, maar ik ben dan ook wat minder geschikt voor een dergelijke idylle.
Niet alleen de rivier maakt het daar zo tijdloos, waarbij het steeds weer fascineert dat zij af en toe haar bedding verlegt zonder dat daarvoor een actuele aanleiding is. Van alle tijden is ook het uitgestrekte kreupelhout op de oever. Toen ze de ruïne kochten bleek in dat oerwoud een indiaan te wonen in zijn wigwam, althans een onthechte Fransman die indiaan was geworden. Hij was zo tijdloos dat het lang duurde hem te laten vertrekken. Langs de ruïne loopt een eeuwenoud ezelspad waarover op de meest verrassende momenten reizigers op ezels passeren. Hele families zijn daar in al die jaren aan ons verbaasde oog voorbij getrokken, op hun ezels: ook geen mensen aan wie je moet vragen hoe laat het is en wat er gisteren in de krant stond.
Maar het meest tijdloos zijn de vele liederen die daar op lange zomeravonden worden gezongen, vooral door kinderen en kleinkinderen, terwijl de maan opkomt boven de ruïne en de rivier de melodieën meeneemt, naar het naburige dal. Bij de begrafenis van haar urn waren diezelfde melodieën nog weer ontroerender dan de mooie woorden. Aanvankelijk klonken ze wat onwennig in het Nederlandse dorpshuis, met aan de wand de prijzenkast van de succesvolle plaatselijke voetbalclub. Maar weldra brachten die liederen ons allen terug naar de ruïne waar zij heel oud had willen worden. Ik zag haar daar weer liggen op een stretcher onder de grote notenboom, doodziek, maar vervuld van de overtuiging dat zij daar hoorde, daar alleen. ‘Ze is een beetje dood’, constateerde haar jongste kleindochter. Terecht, haar zingende stem was nog gewoon bij ons.
Tussen de broodjes-eters na afloop liep ook een opgewekt meisje, maar wel helemaal kaal. Haar vader liet me een foto van haar zien, gemaakt net voor de eerste chemo. ‘Het gaat maar door’, zeiden we tegen elkaar. De eeuwige riviersteentjes waren toen al, samen met de urn, in het graf verdwenen.

Zaterdag 3 december 2011

Liberaal feestje

Doorgaans zijn liberalen gezellige mensen. Het wereldleed zit hen niet op de hielen. Ze worden niet uit hun doen gehaald door maatschappelijke betrokkenheid, en omdat ze er van uitgaan dat ieder mens in principe voor zichzelf kan en moet zorgen, hebben ze daar ook geen omkijken naar.
Als jong verslaggever had ik eens de eer op een perslunch terecht te komen naast Molly Geertsema, in die jaren het prototype van de goedgemutste VVD-er. Hij zag eruit als een kapitalist op linkse tekeningen, inclusief horlogeketting en sigaar. Zijn zware stem verried niet de geringste opwinding en als geboren patriciër had hij de vaderlijke houding van: wind je nou maar niet zo op over allerlei gedoe in de wereld. Daar is toch niets aan te doen en dat is ook helemaal niet zo erg.
Tijdens die aangename lunch, die hij ongetwijfeld heeft betiteld als ‘een vorkje prikken’, hield hij een rustig pleidooi voor het afschaffen van zowel de werkeloosheidsuitkering als de bijstand. Wij waren toch ook gewoon aan het werk, waarom ‘die mensen’ dan niet? Ik keek hem zo van opzij aan met grote ogen en vroeg hoe ‘die mensen’ in zijn voorstel aan eten moesten komen. Aan zijn licht balorige blik was te zien dat hij die vraag aan de emotionele kant vond. Hij kuchte en sprak toen: ‘Van de vruchten des velds, jonge vriend.’
Daarna heb ik nooit meer een VVD-verkiezingsprogramma ingezien: mooier was het liberale erfgoed toch niet samen te vatten. Het is ook de reden dat ik altijd weer een beetje opzie tegen de bozige krantenverslagen van partijcongressen van de VVD. De verslaggevers-van-dienst komen jaar in jaar uit teleurgesteld terug, want bij de congresserende liberalen viel weer niets te beleven. Nee, natuurlijk niet, gezelligheid kent geen tijd. Soms wil er door een intern machtstrijdje tussen de coulissen nog wel eens wat bloed kleven aan enkele blauwe blazers, maar daar zijn de tijden nu ook niet naar. De VVD regeert, beleeft daar uitermate veel plezier aan en stapt af en toe opgewekt over eigen principes heen (zoals verbod op de weigerambtenaar die geen homo’s wil trouwen). Dat is een beetje jammer, het heet ‘realiteitszin’, maar het is zeker niet iets om humeurig van te woorden. Zelden is de liberale opgeruimdheid zo geestig verwoord als op het vorige congres toen partijvoorzitter Ivo Opstelten met die kalme, van iedere verontrusting gespeende stem zei het prima te vinden dat de maagzuurremmers verdwenen uit het basispakket van de zorgverzekeraars, ‘want die pillen worden toch alleen maar geslikt door linkse mensen’.
VVD-congres ‘was veel te tam’ kopte onze krant bezorgd. De reporter heeft zich de benen uit zijn lijf gesjouwd om kritische en misschien zelfs wel verontruste VVD-ers te vinden. Dat is als zoeken naar een drankbestrijder op de Horeca-vakbeurs.
De Volkskrant was nog weer meer ontgoocheld: ‘De agenda is beschamend leeg, klaagt een partijlid’. Ik zit te lang in de journalistiek om nog veel geloof te hechten aan anonieme citaten. De krant trekt zich hoopvol op aan het strenge speechje van de voorzitter van de liberale jongeren, maar dat hoort ook altijd bij het feest. Hij zal na afloop vele schouderklopjes hebben gehad, ‘verdomd geinig gedaan, kerel, nog een biertje?’
Heel vrolijk was ook het rijtje ministers op de voorste rij. Allereerst natuurlijk de getalenteerde premier, van wie ik het steeds weer jammer vind dat hij de leider is van zo’n borreltafelkabinet. Daarnaast mevrouw Schultz van de 130 kilometer, Opstelten van mep een inbreker van de trap, mevrouw Schippers van het keiharde zorgbeleid, maar wel met een glimlach, en Rosenthal, door wie wij het enige westerse land zijn dat geen bezwaar heeft tegen de Israëlische agressie.
‘Wij maken Nederland sterker!’ riep de premier tot slot. Hij werd luide toegejuicht en opende grijnzend het bal van de zorgeloosheid.