Zaterdag 19 mei 2012

Het m-woord

Van ons meest verheven rechtsorgaan, De Hoge Raad, mogen wij een agent een mierenneuker noemen. Althans in bepaalde situaties, waardoor het, maar dat heb je altijd met juristen, meteen weer ingewikkeld wordt. Hun oplossingen leveren meestal vooral weer nieuwe problemen op. Moet je als burger, vóór het hoge woord eruit komt, eerst aan de te beledigen agent vragen of dit een situatie is waar De Hoge Raad op doelt? Misschien zit je juridisch het veiligste als je vooraf netjes toestemming vraagt: ‘Mag ik u hier, in deze situatie, een mierenneuker noemen?’ Krijg je toestemming dan heeft het tafereel werkelijk iets moois: de agent gaat er echt voor staan en trekt zijn uniform recht om te kunnen worden uitgescholden.
De rechterlijke uitspraak betekent ook dat achtenswaardige lieden van het kaliber Piet Hein Donner niet alleen langdurig over deze platheid hebben geconfereerd maar de onwelvoeglijkheid wellicht ook zelf in de mond hebben genomen. Of zouden zij, om de voornaamheid van hun beraad niet te veel te verlagen, een code hebben gebruikt, zodat zij na afloop niet met z’n allen naar het toilet hoefden om de mond te spoelen. Een soort m-woord, zoals beschaafde mensen het ook hebben over Jan-met-de-korte-achternaam. En de koningin, de beschaafdste van ons allemaal, als toppunt van kwaadheid, zo bleek uit de bandopname van haar balsturige nichtje, kan roepen: ‘Ben jij nu helemaal betoeterd!’ Woede op niveau, het blijft fascineren. Iemand die trillend van nijd er een ferme ‘potjandorie’ uitgooit, heerlijk!
De zaak kwam aan het rollen toen een bierdrinker in Enschede tegen een agent het m-woord bezigde. Want die agent had zijn blikje bier in beslag genomen op een plek waar geen alcohol mag worden gedronken. De agent achtte zich beledigd en schreef een proces-verbaal uit, ‘…alwaar ik mierenneuker werd genoemd’. De politierechter gaf de agent gelijk, de bierdrinker ging in beroep. De Hoge Raad heeft er meer dan anderhalf jaar voor nodig gehad om tot een verantwoord eindoordeel te komen. Want waar lag de grens? Ergens tussen de mier en de geit in?
Het nationale debat over het m-woord wist binnen een paar uur de Tweede Kamer te bereiken. De Grieken bijna failliet, de euro op instorten, onze economie draait veel slechter dan in de buurlanden omdat wij er met z’n allen zo somber en mopperig bij lopen en geen cent meer durven uit te geven. Maar in grote zorgeloosheid moet ons parlement zich buigen over de vraag of je een agent een mierenneuker mag noemen, en in welke situatie.
Wat ik nu ga beweren zal juridisch wel helemaal niet kunnen en ook anderszins nogal onbestaanbaar zijn. Maar ik had het op prijs gesteld als onze hoogste rechters, en daar zouden ze voor mijn part ook wel twee en een half jaar over mogen nadenken, hadden vastgesteld dat er geen enkele situatie denkbaar is waarin je een agent een mierenneuker noemt. Het is helder, en ook wel zo netjes. Hoewel dat laatste, zo besef ik terwijl ik het opschrijf, een uitermate penibel argument is. Maar welk goed is er mee gediend dat je een agent, in bepaalde situaties weliswaar, een mierenneuker mag noemen?
Meteen komt daar de vrijheid van meningsuiting aanzetten, inmiddels het meest troebele argument in onze recentste geschiedenis. Kan De Hoge Raad nu eens en voor altijd aangeven wat het verschil is tussen een mening en schoffering? Dat moet voor toprechters niet zo heel lastig zijn, het is zo ongeveer het verschil tussen een handdruk en een rotschop. Maar ook dat zal wel weer een uitspraak opleveren vol bepaalde situaties.
Ik kan me werkelijk niet voorstellen dat ook maar iemand in ons land zich in zijn meningsuiting beklemd voelt als hij een agent geen mierenneuker meer mag noemen.
Er zijn trouwens landen waar mensen dit van nature aanvoelen en er geen Hoge Raad aan te pas hoeft te komen.

Zaterdag 12 mei 2012

Muziekvriend
In de vier rouwadvertenties klinkt het karakteristieke geluid van zijn schuiftrombone prachtig door. Eind dit jaar had hij 65 zullen worden; als trouw lezer van overlijdensadvertenties denk ik wel eens dat het wel weer een tijdje voor elkaar komt, als je die kennelijk cruciale barrière redelijk schadevrij bent gepasseerd.
De foto van Albert van Zutphen staat er niet bij, maar ik zie meteen weer dat lachende gezicht. En vooral die open ogen, die nog verder oplichtten als hij vol vuur praatte over ‘zijn’ fanfare, ‘Sint Cecilia’ in Zijtaart. Vanaf zijn elfde was hij lid, zijn voorouderlijke boerderij in Zijtaart heet niet alleen ‘Hoeve St Cecilia’, maar hangt ook vol met de rijke historie van de fanfare. Vele jaren was hij voorzitter. Ik heb eens een keer met hem een eindje door Zijtaart gelopen; dat schiet niet echt op, door alle aanspraak. ‘Bovenal onze muziekvriend’ noemt de rouwende fanfare hem, en dat is een mooi woord. Wie sterft als muziekvriend, heeft een welbesteed leven gehad.
In de anderhalf jaar dat ik iedere dag een column schreef, zocht ik mij een weg door het gevarieerde Brabantse leven en trok daartoe ook op met de prijswinnende fanfare ‘Sint Cecilia’ uit Zijtaart. Als een dorp in deze nerveuze tijden niet verbrokkelt, komt dat vaak door de fanfare. Wanneer ‘Sint Cecilia’ op maandagavond repeteert in de feestzaal van café Kleingeld, musiceren daar eendrachtig alle generaties van Zijtaart, frêle meisjes naast grijzende mannen.En binnen zo’n bindende kracht zorgen mensen als Albert van Zutphen, die doortrokken zijn van het wezenlijke belang van het dorpsleven, nog weer voor extra samenhang. Ik ben eens, vervuld van spanning, met ‘Sint Cecilia’ mee geweest naar het Jumbo-concours dat toen werd gehouden in Boekel. Albert zat, met gedistingeerd vlinderstrikje, achter de jurytafel, want ook in de wijde omgeving was hij een geacht man. Hij verwelkomde mij met een lichte buiging, ik boog licht terug: zo kan het dus ook nog toegaan in deze balsturige wereld.
Op een winteravond heb ik met Albert van Zutphen in zijn ‘Hoeve St Cecilia’ zitten praten over de fanfare als liefdevol symbool van een hecht dorp. Het met elkaar optrekken in het dorp, van jong tot oud, was voor hem zo vanzelfsprekend dat hij niet goed wist wat hierover voor opmerkelijks te melden valt. Voor zijn generatie geldt dat ook de kinderen op de fanfare zitten of erop hebben gezeten, hun eigen ouders bliezen destijds al in ‘Sint Cecilia’. ‘Wij leerden het op de boerderij van Ties Habraken, in de keuken of op stal. Kon Ties intussen ook naar zijn koeien kijken. Het was hier allemaal nog arm, ook bij de fanfare. Je kreeg een oud instrument waarin de smid de gaten had dicht gemaakt. En: ‘Vroeger was er minder discipline. Sommigen glipten onder de repetitie al het café in. Nu zijn wij op maandagavond van acht tot tien druk bezig, met maar vijf minuten pauze. Dan kruipen alle meiden snel bij elkaar om bij te kletsen. Sociaal contact, dat is gezellig. In grote plaatsen is het veel sterieler: blazen en naar huis.’
Stadse mensen hebben nogal eens het idee dat een intensief dorpsleven benauwt, met aanhoudend gegluur vanachter de gordijntjes. Albert: ‘Sociaal contact is iets anders dan steeds op elkaar letten. Maar onbewust doe je het hier toch al niet buiten het boekje.’
Hij keek me een tijdje indringend aan om te verifiëren of ik het allemaal nog wel snapte en zei toen: ‘Spelen in een fanfare geeft een veilig gevoel. Je hebt het druk in je werk, er is allerlei stress, maar als je speelt, concentreer je je op de noten, je hoort de muziek om je heen en daar word je heel rustig van. Heerlijk.’
Woensdagmorgen heeft de familie samen met het hele dorp Albert naar zijn graf gebracht. Het anders zo uitgelaten koper van ‘Sint Cecilia’ klonk weemoedig. Kenners konden horen dat de schuiftrombone van Albert van Zutphen zweeg.

Zaterdag 5 mei 2012

Het wrede toeval

Het jongerengedicht is steeds weer een verstillend onderdeel van menige dodenherdenking. Want zo blijven de wrede herinneringen leven onder nieuwe generaties. Om het heden te begrijpen, moet je ons verleden op je duimpje kennen, zeggen wij braaf tegen elkaar, ‘opdat het nooit meer kan gebeuren’. Maar als politieke populisten onmiskenbaar herinneringen oproepen aan geestverwanten uit de jaren voor De Tweede Wereldoorlog, ontstaat er meteen woede en verontwaardiging als je van dat verleden iets wilt leren.
De jongerengedichten die op 4 mei onbevangen en onbedorven worden voorgelezen, terwijl de mei-vogels mee-tsjilpen in het nog frisse groen, zijn vaak welgemeende variaties op het thema: ‘Vrijheid, dat is een vogel zijn…’. Goedwillendheid valt de jonge dichter, maar meestal is het een dichteres, ten deel. Een brok in de keel levert het hoogstzelden op.
Die brok voelde ik wel degelijk bij het gedicht van Auke Siebe Dirk de Leeuw uit Helmond, dat hij dit jaar op de Dam had zullen voorlezen. ‘Foute keuze’ heet zijn gedicht want het gaat over zijn oudoom Dirk Siebe die de kant van de Duitsers koos, als soldaat van de Waffen-SS meevocht aan het Oostfront en daar sneuvelde. Die oudoom ‘Koos voor een verkeerd leger / Met verkeerde idealen / Vluchtte voor de armoede / Hoopte op een beter leven’.
Oudoom Dirk Siebe was dus hartstikke fout. Omdat veel Nederlanders van zichzelf heel zeker weten dat hen dat zelf nooit zou kunnen overkomen, is onder aanzwellend rumoer het gedicht uit de programmering gehaald. Het Auschwitz Comité dreigde de dodenherdenking te boycotten; bijzonder boze mannen van dat Comité kwamen op de televisie. Van hen schrok ik, terwijl het gedicht van Auke Siebe Dirk over Dirk Siebe me ontroerde. Het is kennelijk een misverstand te denken of te vermoeden dat ook een Auschwitz Comité na alle gruwelijkheden wil leven in een mooi land met grote vrijheid van woorden en gedachten. Maar fout-zijn is in Nederland nog steeds een bijzonder precair onderwerp, wellicht ook omdat het aantal verzetstrijders na de oorlog aanzienlijk is toegenomen.
Om allerlei reden van ideële en praktische aard ervaar ik het steeds weer als een voorrecht, maar vooral ook als een opluchting, om van na de oorlog te zijn. Ik denk haast wel zeker te weten dat ik me nimmer had aangesloten bij de NSB. Maar had ik me schuil gehouden in het grijze midden of was ik tot de dapperen gaan behoren, met welke motivatie dan ook? Had ik pittige stukjes geschreven over de populisten zoals dat nu onbekommerd kan? Of had ik me als journalist in de oorlog liever gespecialiseerd in sportverslagen, paardenkeuringen of natuurverschijnselen van velerlei aard?
Op deze manier rolde een aanzienlijk deel van de Nederlanders door de oorlog, maar de herinnering daaraan is al bijna even delicaat als dichten over de foute Dirk Siebe. Jarengeleden belde de burgemeester van een Brabantse gemeente op of ik iets wilde voordragen bij de dodenherdenking, ‘want ik ben zelf door alle beeldspraken heen’. Om te illustreren dat voor veel mensen het leven gewoon voortkabbelde las ik een stukje voor uit een textielvakblad van mijn ouders: een themanummer uit 1943, gewijd aan de vraag of moderne nylon kwalitatief kon wedijveren met traditionele schapenwol. Na afloop werd ik weldra omringd door enige boze mensen, waarbij een oudere dame met harde stem riep: ‘Auschwitz, Auschwitz!’ En of ik daar nooit van had gehoord? Jawel, maar de waarheid kent allerlei confronterende varianten.
Noodlot of toeval spelen in menig mensenleven een grotere rol dan lafheid of dapperheid. Laten we kijken naar een verwarrende foto: bij Madame Tussaud in Berlijn staan rond een wassen beeld van Anne Frank meisjes van haar leeftijd. Hoewel ze van was is praat Anne praat gezellig met hen bij. Zo ziet het wrede toeval er dus uit.

Zaterdag 28 april 2012

Het koffievrouwtje

Mooie dagen, geweldige week! Het oude koffievrouwtje van Douwe Egberts komt terug en het kabinet valt. Op een paar beteuterde VVD-ers na staat heel de natie glimmend van opluchting en tevredenheid rond de groeve. In deze euforie dendert Jan Kees de Jager met zijn imposante figuur als een politieke shovel door de vele gangen van het Binnenhof. In twee dagen is er een nieuwe coalitie. ‘Over je eigen schaduw heen springen’ is het toverwoord, terwijl tot nog toe alleen de stripheld Lucky Luke dat kon. Maar te midden van alle opwinding en variabele tevredenheid, wil ik graag nog wat langer genieten van de opluchting niet meer in een land te hoeven wonen waar je je dag in dag uit schaamt voor je eigen regering. Goddank is er een eind gekomen aan de rancune, de wraakzucht en het effectbejag. Het voortdurend jennen van natuurvrienden, gehandicapten, kunstminnaars, laagbetaalden en mensen die normaal met vreemdelingen willen verkeren, is plots verstomd. Binnen een week doet Wilders er niet meer toe, hij is vervlogen tot ijle lucht. Het voelt alsof je jarenlang naast een irritante en lawaaierige buurman hebt gewoond, iedere dag weer ergernis, maar wat kun je er aan doen, en ineens is hij er vandoor. Door een spleet in de gordijnen kijk je in het verlaten huis: hij is weg!
Door deze nationale vreugde is een ander mooi voorbeeld van herstel van oude waarden nauwelijks opgemerkt: het Friese koffievrouwtje van Douwe Egberts is terug. Weliswaar aarzelend, want alleen op een dure filtermaling, maar het begin van terecht eerherstel gloort. Tien jaar geleden werd door de Amerikaanse eigenaren van D.E. het oude koffievrouwtje verbannen ten faveure van een zielloos tekeningetje: de Aroma Lady. Zij moest van D.E. een ‘werelds merk’ maken. Het oude koffievrouwtje was te dorps. Managers die een oud merk vernielen via een nieuwerwets logo kunnen niet genoeg worden gewantrouwd. Ik heb ze in de krantenwereld ook meegemaakt. Verstand van zaken hebben ze niet, maar ze zijn dol op uiterlijk vertoon: als het maar nieuw is en hun eigen stempel draagt. Ik heb allerlei potsenmakers zien passeren die een nieuw logo kwamen presenteren met een air alsof ze zojuist de Sixtijnse kapel hadden beschilderd. Machteloosheid is het, samen met volstrekte leegheid.
Vanwaar mijn kennelijk diepe emotie bij het koffievrouwtje van Douwe Egberts? Zoals bij bijna alles wat gevoelig ligt moeten we ook hier terug naar de vroegste jeugd. In het Friese Joure ben ik geboren in dezelfde Midstraat waar Douwe Egberts in 1753 begon. Nog sterker, de winkel van mijn hard werkende ouders (ja, toen al!) stond schuin tegenover het eerste winkeltje van D.E. Mijn vader en moeder hebben nimmer een logo gehad, ze zijn niet uitgegroeid tot een wereldmerk. Dat geeft vooral ook veel rust. Maar het koffievrouwtje van D.E. is van jongs af aan mijn buurvrouw geweest en die wordt dan platvloers weggestyleerd door Amerikanen. Zelf geen traditie, dan een ander ook niet! De weer nieuwere eigenaren van D.E. willen via de rehabilitatie van het aloude koffievrouwtje aangeven dat hun koffiebranders ‘om de hoek wonen’. Ook marketingpraat natuurlijk, en het was niet om hoek, het was schuin tegenover. Maar ze is er weer!
Mijn ergernis zal ook stoelen op het waanidee dat iets wat er dorps uitziet niet meer van deze tijd is. Volkskrantredacteur Remco Meijer zei begin deze week tegen de nieuwe PvdA-leider Diederik Samsom: ‘Maar behalve een dwaas uit de provincie zult u wel geen tegenkandidaten krijgen.’ Gelukkig antwoordde deze: ‘Niemand in deze partij van 54.000 leden is een dwaas uit de provincie’. Precies! Zo moet de stadse pedanterie, die overal ter wereld steeds weer opduikt, bestreden worden. Is dit behoudzucht? Nee, het is gevoel voor iets waardevols. Dankbaar kijk ik naar het herboren koffievrouwtje: zij zou nooit op Wilders hebben gestemd.

Zaterdag 21 april 2012

De Rabo-held
Wie weer eens met eigen ogen wil zien hoe het maatschappelijk middenveld, die oude gedegen stut onder de Nederlandse samenleving, er momenteel bij ligt, moet naar een avond van de Rabobank gaan. In het Theater aan de Parade in de Brabantse hoofdstad zou Jan Peter Balkenende optreden voor de verzamelde leden van de Rabobank ’s-Hertogenbosch en Omstreken. Vorig jaar had Jaap de Hoop Scheffer de Voorjaarsbijeenkomst van de bank weten te inspireren: in deze verwarrende en wankelmoedige tijden zijn de CDA-prominenten van weleer nog steeds de ware Rabo-helden. Ik denk niet dat ze iemand als Maxime Verhagen snel zouden uitnodigen: die schijnt gezellig bier te kunnen drinken, maar is vooral ook in eigen kring te omstreden. Banken hebben een grote behoefte aan maatschappelijke rust. Op deze avond zal het CDA-oproer dat ook in Brabant onmiskenbaar gromt, zelfs niet diep in de coulissen hoorbaar zijn.
Ik ga er op tijd heen: vanouds is het bij de vaderlandse christen-democratie goed van eten en drinken. Het zijn in doorsnee gezellige, gemoedelijke mensen, en ze lopen er nog netjes bij ook. Veel mannen in pak en stropdas, fris geschoren, de vrouwen in een fleurige jurk. De mantelpakken zijn nog steeds wat meer van de VVD, de spijkerbroek is van de linksen, waar het zelf breien ook nooit helemaal is weg geweest.
Je moest je vooraf opgeven, waarna je een streepjescode kreeg gemaild, die je geprint moest meenemen. Bij binnenkomst even voor de scan houden, en daar komt al een stickertje te voorschijn met je naam erop, voor op de button. Diep gewortelde tradities en digitale nieuwlichterij kunnen best samen gaan.
Het begint pas over een half uur, maar de foyer is al mudvol. Een avondje-uit op dat zo geplaagde middenveld, waarbij de programmering stoelt op de noeste ijver waarmee de Nederlandse polder is drooggemalen: eerst de inhoud, dan de ontspanning. Een dame komt op me af, schudt me warm de hand en zegt: ‘Wat goed dat je nog steeds zo actief bent binnen het CDA!’ Ik kijk haar bedremmeld aan. Wekelijks krijg ik allerlei reacties op mijn stukjes, maar dit huldebetoon is toch op z’n minst verrassend. ‘Verwart u mij wellicht met iemand anders?’ informeer ik, wat ook helemaal niet zo gek is in een menigte met een haast maximale CDA-dichtheid. Maar ze houdt stand. Wil mijn dubbelganger zich zo spoedig mogelijk melden, zodat wij dit goed kunnen uitpraten?
Terwijl ik om me heen kijk, waarbij het een voordeel is dat ik een kop groter ben dan het gemiddelde Brabantse Rabolid, monster ik de aanwezigen. Dit zijn ze dus, de milde mensen, wier partij in een kabinet zit waarbij ze zich zeker niet thuis voelen. Brabanders met de Novib-verjaarskalender op de wc en vanouds een groot hart voor de derde wereld. Opgejaagde asielzoekers willen ze graag op de eigen zolder verbergen. Maar Maxime heeft omwille van de macht aangepapt met een ruziemaker, wiens woordgebruik alleen al zo volstrekt strijdig is met het harmoniemodel dat ook hoort bij de vanzelfsprekende etiquette van de Rabobank. Ik ken in Brabant allerlei CDA-ers van naam en faam, die tandenknarsend naar de gedoogclub kijken, maar er publiekelijk niets van zeggen. En zich beperken tot de gevaarloze zin: ‘Maar het land moet natuurlijk wel geregeerd worden.’
Daar is JP! Geroutineerd zwaait hij naar de zaal, wipt op het krukje dat voor hem klaar staat, maar gaat weer staan als de ovatie veel langer duurt dan hij zelf, vaak zwaar bekritiseerd, heeft ingeschat. Jammer genoeg heeft de Rabobank een risicomijdende bediende ingehuurd die het gesprek vooral anekdotisch wil houden. De prangende vraag over Wilders moet daarom uit de zaal komen. Dan doet JP iets heel vertrouwds: hij zegt dat hij het er niet over wil hebben, en verwoordt vervolgens zijn keurige afschuw.
Bij de wijn zie ik nog eenmaal mijn CDA-fan, we wuiven, ik hoor er hier al helemaal bij.

Zaterdag 14 april 2012

Die bloeme

In het Vaticaan is er slechts één zekerheid die kan wedijveren met de pauselijke strijd tegen condooms: op Eerste Paasdag bedankt de paus tijdens de plechtigheid waarin hij de zegen Urbi et Orbi uitspreekt altijd voor de Nederlandse bloemen. Want de Nederlandse bloemisterij versiert sinds 1985 ieder jaar met Pasen de Sint Pieter en het plein ervoor. Aan het eind van de zomer dienen het Internationaal Bloembollen Centrum, Plant Publicity Holland en Bloemenbureau Holland (het totale verenigde bollenfront dus) een bloemschikplan in bij de curiekardinaal die in het Vaticaan over de ruikertjes gaat. Na zijn hoge instemming komt steeds weer een enorme organisatie op gang. Vrachtwagens vol bollen die op uitbarsten staan rijden richting Rome, tientallen landgenoten maken er iets prachtigs van en dan is het wachten op het grote moment: het bedankje van de paus zelf.
De vorige paus die uit Polen kwam had, toen hij een beetje Nederlands leerde, de h niet meegekregen, zodat hij dacht dat het een g was. Bij ons thuis zijn wij toch al niet doortrokken van kerkelijke vroomheid, maar we beleefden altijd bijzonder vrolijke momenten als de paus het had over de ‘geilige geest’. Daarna wachtten wij gespannen op zijn geheel eigen kwalificatie van de Heilige Maagd. De Nederlandse bisschoppen waren stuk voor stuk te bangbroekerig van aard om de paus dit even af te leren, dus het bleef genieten. Maar met Pasen klonk het uit zijn mond altijd weer heel melodieus: Danke für die bloeme, waarbij hij die ‘oe’ in ‘bloeme’ mooi lang aanhield. De Nederlandse bollenkwekers hadden dan weer de tranen in de ogen.
Omdat bij alles wat wij in andere landen doen het Hollandse koopmansbelang tegenwoordig voorop staat, is nog meer dan vroeger een Urbi et Orbi geslaagd als de paus iets moois zegt over ‘die bloeme’. In de meeste andere landen is men er op gespitst of hij iets dappers zegt over actuele wreedheden of uitbuiting, maar Nederland aast op de pauselijke knipoog naar Aalsmeer en Omstreken.
Dit keer dreide het faliekant in de soep te lopen. De enige Nederlandse fulltime verslaggever op pauselijke grond, de RKK-commentator Wilfried Kemp kreeg op Paaszaterdag de Paastekst die de paus zou uitspreken. Hij las en las, en zag tot zijn ontzetting dat de ‘dank für die bloeme’ er niet in stond. In alle andere gevallen zouden Nederlandse journalisten hun kaken stijf op elkaar houden, stilletjes wachten tot de gezagsdrager zijn blunder zou begaan en dan opgewonden en met gespeelde verontwaardiging aan het typen slaan. Maar je bent geen correspondent in het Vaticaan als je ten langen leste ook niet in de hemel wilt komen, dus sloeg onze RKK-collega alarm tot in de hoogte pauselijke kringen. In de stilte van de Paasmorgen kroop, terwijl de zon al opkwam boven de Sint Pieter, de woordvoerder van de paus en dat is de geslepen jezuïet Frederico Lombardi, achter zijn laptop om de Paastekst alsnog aan te vullen met ‘die bloeme’. Het werd haastwerk, tien minuten voor hij naar de Sint Pieter ging kreeg de paus de geactualiseerde tekst waardoor hij niet meer kon oefenen. Of het daar aan lag of aan haastige tikfouten van Frederico Lombardi zal wel nooit worden opgehelderd, ze zijn daar niet zo van de transparantie. Maar op het moment suprême sprak de paus aldus: ‘Ik wil mijn hartelijke dank tot uitstrekking bengen voor die fraaie bloemen uit Nederland.’ Beet de RKK-commentator zijn tong af bij ‘tot uitstrekking bengen’, of was hij te geroerd omdat er toch iets Nederlands-achtigs uit de paus kwam dat deze taalkundige omissie hem ontging? Wij zullen dit nooit weten, onze nationale held vertelde na afloop vooral dat hij in het Vaticaan van tal van kanten is gecomplimenteerd met zijn heroïsche reddingsactie.
Volgend jaar Pasen begint de paus zijn Paasspeech ten overstaan van de hele wereld met: ‘Voor ik het vergist, danke für…’.

Zaterdag 7 april 2012

De volksaard

Op een stadsbus in Lyon staat niet: ‘Voor instappen’. Maar: ‘Bedankt dat u voor instapt’. Maakt het wat uit? Wellicht. Nederlanders die in Frankrijk wonen worden niet moe te vertellen dat het er zo aangenaam beschaafd is. Keurig in een rij staan, niet voordringen, niet iemand het winkelkarretje tegen zijn hielen drukken: een volksaard uit zich in de dagelijkse details.
Op onze eerste middag in Lyon keken wij op een brede brug over de Rhône naar vele honderden protesterende motorrijders. Ze eisten meer rechten, terwijl het land van Sarkozy het land van Rutte al ver vooruit is: op de meeste snelwegen mag je al 130 rijden, op de binnenwegen 90. Deze triomf van de vrijheid zorgt er voor dat Frankrijk in de Europese top zit van het aantal verkeersdoden per jaar. Maar die zwerm motorrijders eiste nóg meer rijgenot. Verder was het precies hetzelfde enge motorvolk als in Nederland: nare, grimmige gezichten onder grote helmen, veel geagiteerde herrie, breed uitwaaieren over de weg om zo massaal mogelijk over te komen: hier trok niet de zo fijnbesnaarde Franse beschaving aan ons voorbij.
Twee dagen laten zagen wij op diezelfde brug een demonstatie van vuilnismannen. Ze staakten uit grote zorg over afnemende service aan de burgerij en ze wilden meer verdienen. Zo’n mengeling van eigen belang en maatschappelijk belang doet altijd een ingewikkeld beroep op je sympathie. ‘Privatisering is een misverstand’ lazen wij op het grootste spandoek, maar dan in het Frans. Toen wilden wij hen wel toeroepen dat ze volstrekt gelijk hadden, want kijk maar naar het resultaat van de verkwanseling van de nutsbedrijven in Nederland. De bus, de stroom, het gas: duurder, bureaucratischer en altijd minder service.
Ondanks hun brede zorg liepen ze er vriendelijk bij. Een vuilnisman kwam ons een pamflet brengen. Wij legden uit dat wij uit het land van Rutte kwamen en dus niet konden bijdragen aan hun protest. Integendeel, er kon in het verre Catshuis van alles gebeuren dat nog weer erger was dan hier op die brug in Lyon. De vuilnisman begon echter stralend te verhalen over de eeuwigdurend kracht van internationale solidariteit. Nadat hij daarmee klaar was, vertelde hij met dezelfde innemende opgewondenheid dat Lyon een prachtige kathedraal heeft waar we zeker heen moesten. Vervolgens wees hij op een drijvend restaurant in de Rhône, waar je werkelijk heel lekker kon eten. Daarna voegde hij zich weer bij zijn strijdmakkers. Ik hou wel van een land waar een staker je niet alleen een pamflet geeft, maar je ook wijst op de historische pracht van zijn stad, waar het stinkende vuil zich inmiddels ophoopte. En tot slot ook nog een dineradvies.
Op het pamflet lazen wij dat Veolia de stedelijke waterleiding in handen had gekregen. Veolia? Die doen bij ons toch in bussen? Maar ook dat typeert de gewiekste jongens van de privatiseerzucht: dondert niet wat, als er maar meer geld uit te knijpen valt. In Lyon was het water inmiddels dertig procent duurder geworden. Die kant zou het met het vuil ook opgaan.
Hoofdschuddend reisden wij verder, naar Saint Jean du Gard, een aardig stadje in de Cevennen waar wij al jaren komen omdat er vrienden van ons wonen. In de oude markthal kochten wij mooie, verse forellen. En wat lag er tussen al die heerlijke vis? Alweer een handtekeninglijst met een vlammend protest. De gemeente wil die markthal slopen en er een medisch centrum neerzetten. Gladde projectontwikkelaars hebben ongetwijfeld bezworen dat die vierkante meters midden in het dorp veel te duur zijn om er alleen maar vis, groente en vers brood te verkopen.
Of de burger van nature vriendelijk is of niet, nergens wordt hij met rust gelaten. Overal worden gemeenschapsvoorzieningen te gelde gemaakt door onnozele of lepe bestuurders. Eind april mogen de Fransen stemmen, ze worden daar behoorlijk vrolijk van. Nu wij nog.

Zaterdag 31 maart 2012

Uit de verte

Dat ik het zelfs vanuit Zuid-Frankrijk in het Catshuis hoorde rommelen, kwam door een smsje: ‘Wilders wil niet verder praten!’ Daarin klinkt niet alleen opwinding door maar ook een aangename vreugde; in mijn natuurlijke omgeving hebben wij het niet zo op Geert.
Maar in de Franse Cevennen weten ze van niks. Daar gaat het over de vraag of Sarkozy zoveel voordeel weet te peuren uit het bloedbad in Toulouse dat hij alsnog weer president wordt. Bijna iedere dag is hij op de televisie als de vastberaden leider die het ontredderde volk voorgaat in tijden van rampspoed. Omdat je in Nederland al begint te wennen aan een premier die zich voortdurend een breuk lacht, is het haast een verademing een politicus te zien die serieus het woord voert. Maar Sarkozy doet dat met zoveel potsierlijke gewichtigheid, dat ook dit weer cabaret wordt.
In een kiosk hier zag ik trouwens een cover van een tijdschrift waarop een uiterst valse en lepe vossenkop in drie plaatjes verandert in het staatsmannelijke hoofd van Sarkozy. Als je dat in Nederland met Wilders zou doen, ontstaat er een enorm geloei en durft de premier niet eens te zeggen wat hij er van vindt. In Frankrijk is felle politieke satire nog heel gewoon. De al wat oudere lezer herinnert zich wellicht nog dat wij in Nederland ook zo hebben geleefd, monter en onbevangen. Het is meteen ook het opvallende verschil tussen een land met een Partij van de Vrijheid en een land met echte geestelijke vrijheid.
‘Wilders wil niet verder praten!’ Ik kijk nog een tijdje naar het berichtje, waarbij het gevoel steeds sterker wordt dat ik geheel ten onrechte het vaderland heb verlaten. Het is een soort wroeging, een schurende spijt. Hoe vaak maakt een stemgerechtigd mens in zijn leven mee dat een kabinet naar de rand van een diep ravijn schuift? Ik wil er altijd met mijn neus bovenop zitten, waarbij het voor de juiste opwinding niet uitmaakt of je het kabinet wel of niet goed gezind bent. Macht heeft, zelfs in het je- en jou-erige Nederland, iets onaantastbaars. Macht wordt geruststellender als zij af en toe eindig blijkt te zijn, waar ook nog bijkomt dat ik stemmen altijd erg leuk vind. Je kunt nog zoveel columns schrijven, maar om de zoveel jaar is er een luttele seconde dat je mening er echt te doet.
‘Wilders wil niet verder praten!’. Het is 17.22 uur, pas om acht uur kan ik bij vrienden naar het Nederlandse journaal kijken. Sacha de Boer vangen wij hier op met een grote schotel, net als Turken. Hoe verder van huis, hoe allochtoner een mens wordt.
Vijf voor acht zitten wij al voor de televisie, het duurt tergend lang voor de verbinding met het verre vaderland tot stand komt. Maar dan krijgen we ook wat! De onderhandelaars hebben in de tuin van het Catshuis de plek uitgekozen waarvan de RVD zorgvuldig heeft uitgezocht dat alle camera’s er bij kunnen. Weliswaar met grote telelenzen dwars door vage struiken en bladhoudende heesters heen, maar dat is juist de bedoeling. Nieuws is het mooiste als je het eigenlijk niet mag zien. Ach nee, daar wordt Geert liefdevol geknuffeld door Mark! Talentvol spelen zij dat zij zich onbespied wanen. Daarna zitten de zes onderhandelaars genoeglijk babbelend rond een teakhouten tuintafel om ons, aan de andere kant van de heesters, te garanderen dat alles kits is. Het is tenslotte Wilders die een eind maakt aan het toneelstukje. Dus toch?
Vanaf dat moment doet het er voor ons hier in het zuiden van Frankrijk niet meer toe of ze wel of niet vallen. Qua kijkspel haalt de eigenlijke val het niet bij de gespeelde harmonie vooraf. Onechtheid is altijd nog weer fascinerender dan de werkelijkheid. De prikkel om snel terug te moeten, richting Catshuis, is ook totaal verdwenen. De spanning is er af. Als het in de politiek vooral nog gaat om de acteerprestatie, kan het doek snel vallen.

Zaterdag 24 maart 2012

Weidevogelgroep

Allerlei nieuws is tegenwoordig onwelgevallig, vooral als je om de natuur geeft. Daarom kijk ik met een gevoel dat het midden houdt tussen opluchting en vertedering naar een foto van enkele leden van de Weidevogelgroep Schijndel. Geknield zitten ze rond een kievitsnestje, als herders rond de kribbe. Ze staan niet op het punt de eieren mee te nemen en thuis langdurig te koken, wel twintig minuten. Dat doen alleen Friezen. Op dit stoppelveld op de Schijndelse heide zet de Weidegroep een zorgzaam stokje bij het nestje, dat zij niet verstoren. Zij hopen dat de boer het stokje tijdig ziet en met zijn grote trekker om het nestje heen rijdt. Waarbij hij, maar misschien wil ik nu te veel, vanuit zijn hoge posities de eitjes eerbiedig groet in het nog nevelige ochtendlicht.
Doet een boer dat daadwerkelijk? Een paar jaar geleden was ik daar voetstoots vanuit gegaan, want toen trokken boeren en groene strijders in Brabant samen op. Maar de tijden zijn niet alleen veranderd, maar ook aanzienlijk verhard. De boeren die vinden dat het milieuvolk maar eens een toontje lager moet zingen, spelen nu de baas in Den Haag. Stoere taal, daar kom je heden ten dage heel ver mee. Afrekenen met ‘de softies’ is op alle fronten populair. Wie oude boomwallen wil behouden of manmoedig opkomt voor de rechten van de tjiftjaf wacht met de gordijnen dicht op betere tijden.
‘We waren ook wel wat doorgeslagen’, hoor je steeds vaker. Maar dat is een dooddoener in het zelfde kaliber als zeggen dat iemand die aantoonbaar niet goed bij zijn hoofd is, ‘ergens toch wel een punt heeft’. Het vergoelijken is in zwang geraakt, en misschien komt dat wel omdat een goedwillend mens ook niet de godganselijke dag in onmin kan leven. Daarom zijn natuurvrienden vaak geen partij voor de harde jongens.
Maar dit alles weerhoudt de Weidevogelgroep Schijndel er gelukkig niet van om geknield rond dat kievitsnest te zitten. In aanbidding, mooi gezicht! Hoewel wat de kievit betreft deze bewondering ook weer niet te lang moet duren. Die wil, met alle waardering voor de Weidevogelgroep, zo snel mogelijk terug op haar nest, waar ze zich tevreden nestelt naast het beschermende stokje.
‘Dit geeft echt een kick’ zegt in het krantenverslag de Weidevogelgroepcoördinator Verhagen. Weidevogelgroepcoördinator! Behalve dat dit woord een ware zegen is voor de verwoede scrabbelaars onder ons, lijkt het me ook een heerlijke functie in tijden van machteloos verzet. Je zit niet alleen te kniezen, je kunt ook daadwerkelijk iets doen. Al die treurige berichten over de bezuinigingen op de natuur en de afbraak van wat plotseling geen politieke waarde meer heeft, krijgen je er niet onder. Want je bent Weidevogelgroepcoödinator. Tevreden kijk je naar alle stokjes op de Schijndelse Heide als kleine bakentjes van welgemeende woede. Een waar woud van stokjes bij nestjes als indrukwekkend protest.
Zullen we op eigen kosten en dus ongesubsidieerd een partij ansichtkaarten laten maken van deze foto van de Weidevogelgroep Schijndel? En die sturen naar politici en allerlei van de werkelijkheid vervreemde instanties met als begeleidende tekst: Deze Nederlanders bestaan ook nog! Ondertekend door, natuurlijk, de Weidevogelgroepcoördinator persoonlijk. Om aan te geven dat Nederland veel natuurminnender is dan uit het huidige beleid blijkt.
Het zo montere en hoopvolle verslag, opgetekend op de Schijndelse Heide, eindigt in mineur: ‘De rust wordt plots verstoord door een groep crossmotoren die over de paden scheuren. Helaas heeft de Weidevogelgroep deze club crossmotoren nog niet kunnen overtuigen.’
Eigenlijk hoort het woordje ‘helaas’ niet thuis in een krantenverslag. Maar het illustreert wellicht de nood der tijden. De verslaggeefster schiet vol omdat vlakbij de neststokjes de crossmotoren loeien. Het zij haar vergeven, mede namens de kieviten.

Zaterdag 17 maart 2012

Bij de spelersbus

Vorig najaar werden drie spelers van de voetbalclub TSC Oosterhout gearresteerd omdat ze in Terheijden een tegenstander een gescheurde milt en een stel gekneusde ribben hadden getrapt en geslagen. Sport verbroedert, meedoen is belangrijker dan winnen, zoiets. Maar het komt hoogstzelden voor dat een voetballer, die te velde een medespeler een doodschop verkoopt, na het laatste fluitsignaal door een politieman wordt ingerekend. Dat zal vooral ook een praktische reden hebben, omdat je anders bij menig voetbalveld ieder weekend wel een boevenauto kunt parkeren, naast de al gereedstaande ambulance. Binnen de witte lijnen gelden aparte wetten en gebruiken, voetbalvelden zijn een hardhandige enclave in een toch al onrustige samenleving.
Toen ik met ons zoontje naar voetbal ging (hij is nooit echt doorgebroken), stond daar op een natte zaterdagmorgen een rood aangelopen vader te krijsen: ‘Schop hem open, Jozias!’ Bij discussies over verruwing van de samenleving denk ik nogal gauw eens aan Jozias. Heeft hij, zoals het een zoon siert, zijn vader serieus genomen en inmiddels al een behoorlijk strafblad opgebouwd?
Bij de wet van de jungle horen overzichtelijke oplossingen. Als een club een paar keer verliest, wordt luidkeels de scalp van de trainer geëist. ‘Positie Rutten onhoudbaar’ zie ik al een paar weken. Steeds begin ik gretig te lezen, maar wéér heb ik me verkeken op die laatste ‘n’ van zijn naam. De positie van een PSV-trainer Rutten is veel sneller onhoudbaar dan van een premier Rutte. Dat is het geruststellende verschil tussen een democratie en de macht van een kolkende menigte. Daarom bloeien in menig voetbalbestuur potsierlijke tirannen op, kijk maar naar Johan Cruijff: het is een van de laatste plekken waar je nog bruut de baas kunt spelen zonder van je werk te worden gehouden door inspraak en aanverwant soft gedoe. Bij de beelden van de persconferentie waar de ontslagen PSV-trainer Fred Rutten werd gevonnist, heb ik vooral gekeken naar de mimiek, of het ontbreken daarvan, van de verbeten algemeen directeur Tiny Sanders. Harder en grimmiger worden ze niet gebakken. ‘Zonder een spoor emotie’, stond in onze krant, en dat schrijft een voetbalverslaggever zelden. Emotie is juist de kern van het aloude spel.
Maar een andere scene, die me zal bijblijven van dit overzichtelijke drama, is de aankomst van de PSV-spelersbus in het ontredderde Eindhoven, na de nederlaag tegen NAC, die ons alom als ‘beschamend’ wordt beschreven. Zo’n honderdvijftig ontdane supporters drommen rond die bus. De deur gaat open, de eerste beschamende PSV-speler waagt zich buiten en dan verwacht je dat een Jozias bij die speler beide ogen dichtslaat. Want op veld van NAC zag hij toch al niets.
Dit gebeurde niet. De vooral jonge fans ‘eisen uitleg, verklaringen, redenen en antwoorden. Het wordt nooit dreigend of grimmig.’ Heel bijzonder kennelijk dat een kortstondige afrekening uitblijft. Wel is er sprake van gejoel. ‘Iedereen roept nu om het hardst. Belachelijke salarissen! Een gebrek aan strijdlust! Geen besef wat de supporters moeten doormaken!’ Dit gaat een half uur zo door, de paar spelers die zijn uitgestapt (de bangeriken en angsthazen zitten nog in de bus) blijven er bewonderenswaardig kalm onder. De ware kenners van crisismanagement, want hun rust rendeert en wekt zelfs de bewondering op van de gekwetste meute: ‘De tirades ebben weg, er wordt hier en daar zelfs begripvol geknikt naar de spelers’. En als Fred Rutten vertelt dat ook zijn spelers bij voorkeur willen winnen, wordt dat kennelijk als een vondst ervaren: in dit uur van de nood krijgt hij applaus.
De moraal: hoewel Rutte, zonder ‘n’, minder snel verjaagd kan worden dan een trainer, is het hoogtijd dat hij zelf gekwetste menigten gaat toespreken. Minder lachen, meer deemoed met de verliezers. Daar is veel vraag naar.