Tony Schrijft

In Joburg

Column Brabants Dagblad

10 juli 2010

In Joburg

Geruchten hangen veelal als gieren boven de werkelijkheid, maar in een licht ontvlambaar land weet je het maar nooit. Op de voorpagina’s van de Zuidafrikaanse kranten werd deze week zelfs het eigen WK verdrongen door de kop EXODUS. Daaronder foto’s van rijen zwaar bepakte mensen op de vlucht. Het zijn de buitenlanders, vooral uit buurland Zimbabwe, die bang zijn dat zondag na het laatste fluitsignaal van de WK meteen een bloedige uitbarsting van vreemdelingenhaat volgt. De Fifa en de regering hadden veel banen beloofd, maar die zijn er niet gekomen. De zwarte werklozen dreigen hun woede nu af te reageren op zwarte immigranten, die onder de prijs werken. Dat is even wennen voor iemand uit een land waar het doorgaans blanken zijn die zwarten over de grens willen gooien.

Maar nu gaan we voetballen kijken en dat is in Zuid-Afrika weer een heel andere werkelijkheid. Vooral op het plein van Melrose Arch, een prachtig complex van prestigieuze hotels en exclusieve winkels in een buitenwijk van Johannesburg, voor intimi ‘Joburg’. Een monument van weldaad en zorgeloosheid, dat in niets herinnert aan de enorme krottenwijken even verder op. In veel opzichten is dit een Europese stad, maar wel met miljoenen zwarte mensen, onder wie veel straatarme havelozen. Het is ook een stad van Afrikaanse blanken: ‘Matches Vuurhoutjies’ staat op een doosje lucifers.  In die kringen gaan welvaart en stoerheid samen. Cover op een autoblad: ‘Neem de machoroute naar Mozambique!’. Maar op een kruispunt zag ik een blanke bedelaar; ook in die branche is de Apartheid nu voorbij.

In de kale bomen (het is hier hartje winter) branden lichtjes die het plein van Melrose Arch de sfeer geven van een Kerstmarkt. Op een groot scherm begint direct Nederland-Uruguay. Er staan duizenden juichende en dansende Oranjefans op het plein, maar het zijn bijna allemaal Zuid-Afrikanen, blank en zwart. Met Nederlandse vlaggen en oranje wintermutsen. Geen fans met opblaasbare strijkijzers of kazen op hun hoofd. Dat zijn de echte Nederlanders, die dertienhonderd kilometer zuidwaarts in het stadion in Kaapstad zitten. Buitenlanders die ons oprecht steunen, takelen zich minder toe dan wijzelf. Tweede opmerkelijke verschil: tussen al die duizenden bierdrinkers zie ik geen enkele politie-agent. Maar het is vooral heel bijzonder in een menigte te staan die niet van Oranje is, maar wel er voor, en die enthousiast begint te klappen als Maxima in beeld komt.

Het blanke meisje naast me stamt af van Nederlanders ouders en heeft nog familie in Rotterdam. De zwarte man aan de andere kant, die de Nederlandse vlag op zijn beide wangen heeft geschminkt, benadrukt bij herhaling dat wij vrienden zijn. Als ik vraag hoe dat komt, moet hij hard lachen; domme vraag. Onder de vele voetbalfans op het plein zijn Nederland en Duitsland populair. Als ik in ons groepje probeer te vertellen dat tussen Nederlanders en Duitsers nog wel eens wat spanningen bestaan, vervliegt mijn wereldvreemde verhaal in Oranjevreugd.

Bij de wereldgoal van Giovanni van Bronckhorst kolkt het plein en neem ik van vele kanten de hartelijke felicitaties in ontvangst. Bij het doelpunt van Uruguay wordt in een verre hoek gejuicht: daar staan dus onze tegenstanders. Na de prachtige kopbal van Arjen Robben valt mijn buurman mij juichend om de hals, waarbij hij ook nog een sprongetje moet maken, ik ben een stuk langer.

Dan danst het hele plein op het ritme van oranje muzikanten, terwijl Henk Knol, die in 1974 nog meespeelde, op het grote scherm de wedstrijd nader verklaart. Die uitleg hebben wij niet meer nodig, het Zuidafrikaanse plein host van Oranjevreugd.

——-

Tony van der Meulen is in Zuid-Afrika als voorzitter van lokaalmondiaal, een journalistieke stichting die meewerkt aan het project Roadto2010, waarin Afrikaanse journalisten worden getraind.